Levensdelicten

Moord, doodslag en dood door schuld zijn drie vormen van levensdelicten, maar ze verschillen in hun aard. Zowel moord als doodslag worden beschouwd als 'opzetdelicten', terwijl dood door schuld wordt geclassificeerd als een 'schulddelict'. Dat wil zeggen dat de dader niet het opzet had maar het wel aan zijn/haar schuld te wijten is.

De 'opzetdelicten' hebben elk hun eigen kenmerken. Zowel moord als doodslag vereisen de opzet om een ander van het leven te beroven. Echter, moord vereist ook dat de daad met voorbedachte rade wordt gepleegd, terwijl dit bij doodslag niet noodzakelijk het geval is.

De opzet kent verschillende varianten/gradaties:

Vol opzet (oogmerk)

• Vol opzet is de zwaarste gradatie van opzet. De dader heeft het slachtoffer willens en wetens van het leven beroofd. De strafbare gedraging is primair gericht op de dood van het slachtoffer

Opzet met noodzakelijkheidsbewustzijn

• Opzet als noodzakelijkheidsbewustzijn betekent dat de dader niet de intentie had om iemand te doden, maar dat dit wel noodzakelijk was om zijn eigen doel te bereiken.

Opzet als waarschijnlijkheidbewustzijn

• Ook bij opzet als waarschijnlijkheidbewustzijn is de opzet niet gericht om iemand te doden, maar wel op het bereiken van zijn primaire doel. Daarmee is het waarschijnlijk dat iemand door zijn/haar toedoen van het leven wordt beroofd. Verschil met noodzakelijkheidsbewustzijn is dat bij noodzakelijkheidsbewustzijn de dader er zeker van was dat een ander van het leven wordt beroofd terwijl bij opzet als waarschijnlijkheidsbewustzijn het waarschijnlijk is dat iemand van het leven wordt beroofd bij het behalen van je primaire doel.

Voorwaardelijke opzet

• Voorwaardelijke opzet is de laagste vorm van opzet. Bij voorwaardelijke opzet had de dader geen opzet om een ander van het leven te beroven maar hij heeft de redelijke kans aanvaardt dat zijn handelen de dood van een ander als gevolg heeft. Hij was van plan zijn handeling uit te voeren, was zich bewust van een aanzienlijk kans op een slechte afloop, en aanvaardde deze kans.

Bij dood door schuld is de schuld bestanddeel van het delict. Dat wil zeggen dat het woordje ‘schuld’ onderdeel uitmaakt van de delictsomschrijving. Wanneer de schuld bestanddeel is wordt dit ‘culpa’ genoemd. Culpa is een zwaardere vorm van schuld dan wanneer schuld element is, dat als ondergrens van de verwijtbaarheid aan elk strafbaar feit kleeft. Schuld als element kan worden gezien als ‘schuld in de zin van verwijtbaarheid’. Schuld als bestanddeel (‘culpa’) is een ‘verwijtbare aanmerkelijke onvoorzichtigheid’. Culpa vereist dus een zeker mate van onvoorzichtigheid, gebrek aan voorzorg of nalatigheid.

Er zijn 2 vormen van culpa:

Bewuste schuld

• Bewuste schuld lijkt sterk op de laagste vorm van opzet: de voorwaardelijke opzet. Van bewuste schuld is sprake wanneer de dader wist dat een kans was dat door zijn/haar handelen de dood van een ander zou veroorzaken, maar hij/zij dacht dat dat toch niet zou gebeuren. De dader voorzorg de gevolgen wel, maar hij/zij dacht (te) lichtzinnig dat het wel goed zou komen.

• Een voorbeeld van bewuste schuld is het Porsche-arrest. Een dronken automobilist reed veel te hard met zijn Porsche over een provinciale weg, haalde in en reed door een rood licht. Uiteindelijk veroorzaakte deze automobilist een ongeval met een vijftal slachtoffers. Er was hier sprake van bewuste schuld (dood door schuld) en niet van voorwaardelijke opzet (doodslag) omdat het niet waarschijnlijk is dat hij het ongeluk op de koop toe had genomen, aangezien de automobilist dan ook zijn waarschijnlijke eigen dood op de koop toe had genomen.

Onbewuste schuld

• Van onbewuste schuld is sprake wanneer de dader zich de mogelijkheid van een bepaald gevolg helemaal niet had gerealiseerd, terwijl hij dat wel had kunnen en moeten doen. De dader had op dat moment zijn/haar aandacht niet bij de situatie, hoewel hij/zij in algemene zin wel wist dat hij/zij moest opletten.

• Een voorbeeld van onbewuste schuld doet zich voor wanneer een automobilist bij het afslaan een voetganger aanrijdt omdat hij/zij die niet heeft opgemerkt, terwijl hij/zij dat wel had kunnen en moeten doen.